previous pauseresume next

آن چه که خانواده فرد مبتلا به اختلال روانپزشکی لازم است بداند

 

آن چه که خانواده فرد مبتلا  به اختلال روانپزشکی لازم است بداند:

در عصر حاضراختلالات روانپزشکی بسیارشایع می باشندکه در صورت تشخیص و درمان به موقع قابل کنترل می باشند.این اختلالاتنشانه ضعف اراده یا تنبلی نمی باشد و صرفا با توصیه‌های عمومی مانند رفتن به مسافرت  و گوش دادن به موسیقی برطرف نمی شود.

از دست دادن همسر ، والدین و فقدان حمايت رواني و مالي نقش مهمي در ايجاد و تداوم علائم بیماری دارد.

علائم بيماري در افرادی که مبتلا به اختلالات روانپزشکی هستندبسیار گسترده­ می باشد.توانايي‌هاي خويشاوندان براي كنار آمدن با فرد مبتلا در خانواده‌ تا حد زيادي بستگي به اين دارد كه فرد مبتلا قبل از بيماري چه شخصيتي داشته است. به علاوه سن بروز بيماري نيز در برخورد خانواده با بيمار اثر مي‌گذارد. بيماراني كه قبل از ابتلاء مهارت‌هاي شغلي خوبي داشته‌اند و از مهارت‌هاي اجتماعي مطلوبي برخوردار بوده‌اند در مقايسه با افرادي كه فاقد اينگونه مهارت‌ها بوده‌اند احتمالاً عملكرد بهتري بعد از بيماري خواهند داشت.

پس از ویزیت فرد بيمار معمولاً به منزل و نزد خانواده خود برمي‌گردد و عوامل متعددي وجود دارد كه توجه به آنها مي‌تواند به بهبودي بيمار كمك نمايد.

رعايت رهنمودهاي زير پذيرش اين امر را براي بيمار راحت­تر مي‌نمايد:

- همه اعضای خانواده باید  به صورت یک تیم در مراقبت از بیمار شرکت فعال داشته باشند. آنها باید برای ادامه درمان بیماررا تشویق کنند و از او بخواهند تا موارد بهبودی را به آن ها متذکر شود.

-روابط اعضای خانواده با هم صریح ، روشن و مستقیم باشد یعنی دو پهلو صحبت نکنند با طعنه حرف نزنند، کلمات ساده و واضح بکار ببرند. اگر به بيمار آموزش مي‌دهید، يا سؤالي مي‌كنيد هر بار يك سؤال بكنيد. زيرا اگر در يك زمان چند سؤال را بپرسيد ممكن است موجب گيجي بيمار گردد.

- هنگامی که دوست شما یا عضو خانواده شما قبول کرد پیش پزشک برود، شما هم می‌توانید بعنوان بخشی از درمان به او کمک کنید. حمایت شما می‌تواند نقش زیادی در موفقیت درمانی او داشته باشد؛ بنابراین به او پیشنهاد دهید در مواردی که می‌خواهد یا نیاز دارد، در روند درمان دخیل باشید

- اگر یکی از نزدیکان شما مبتلا به اختلالروانی است، عشق و حمایت  شما می‌تواند در درمان و بهبودی وی نقش مهمی داشته باشد. شما می‌توانید با آموختن درباره بیماری، امید دادن و تشویق، زیر نظر گرفتن علائم و شراکت در درمان به وی کمک کنید. اما اگر از نیازهای خود غافل شوید، مراقبت از فرد مبتلا به اختلال روانی می‌تواند مشکل‌ساز باشد. بنابراین ضروری است که بین مراقبت از فرد مبتلا و مراقبت از خودتان، تعادل برقرار کنید.

- پذیرفتن اختلال روانی شامل قبول کردن این موضوع نیز هست که دیگر قرار نیست همه چیز «عادی» باشد. درمان‌ها می‌توانند تغییر زیادی برای عزیزتان ایجاد کنند؛ اما از همه علائم و مشکلات به طور کامل جلوگیری نمی‌کنند. برای اجتناب از ناامیدی و رنجش، مهم است که توقعات واقع‌بینانه داشته باشید. توقع بیش از اندازه از فرد مبتلا، به شکست منجر می‌شود. از سوی دیگر توقعات خیلی کم نیز می‌تواند روند بهبودی را کند نماید. پس تلاش کنید بین حمایت از وی و تشویق او به مستقل بودن، تعادل برقرار سازید.

-عزیزتان را متوجه کنید که اگر نیاز به درددل، تشویق یا کمک در امر درمان داشته باشد، شما در کنار او خواهید بود. به او یادآوری کنید که موضوع برای شما مهم است و هر کاری که بتوانید برای کمک به او انجام می‌دهید.

- فشار و استرس، اختلالات روانی را بدتر می‌کند. پس سعی کنید  راههایی را برای کاهش فشار در زندگی او پیدا کنید. از او بپرسید چگونه می‌توانید به وی کمک کنید و در صورت لزوم داوطلب شوید برخی مسئولیت‌های او را موقتا بر عهده بگیرید. در نظر گرفتن و اعمال یک نظم روزانهبا زمان‌های مشخص بیدار شدن، صرف غذا و خوابیدن می‌تواند فشار را در خانواده کاهش دهد.

- این بیماران نیاز به محبت شما دارند در محبت کردن و ابزار علاقه سعی کنید دوگانه رفتار نکنید برخی خانواده ها گاه به بیمار محبت می کنند گاه از او متنفر می شوند این کار صحیح نیست در موقع محبت کردن سعی کنید ، چهره شما مثل کلامتان با محبت باشد.

- باید به فرد بیمار احترام گذاشت و به نکات مثبت او توجه کرد.

-با تشويق بيمار به خاطر كارهاي مثبت و موفقيت‌هايي كه به دست مي‌آورد (هر چقدر هم كوچك باشد) به وي احساس عزت نفس  ببخشيد.

- سعی کنید در خانه کاری که ارزش دارد به او بدهید مهم نیست که همکاری او کم باشد مهم این است که در قبال کار اندکی که انجام می دهد او را تشویق نمائید.

-عدالت را در خانه رعایت نمایید و کارهای منزل را تقسیم کنید .

- سعی کنید در رفتارتان ثبات داشته باشید .

- سعی کنید که به بیمار مسئولیت بدهید تا حس استقلال پیدا بکند.

- سعی کنند در خانواده هایشان نظم و قانون وجود داشته باشد.

- از ايجاد سر و صدا و درگيري‌هاي هيجاني و موقعيت‌هاي استرس‌زا  و مشاجرات خانوادگی پرهيز كنيد.

-از سرزنش و بر چسب های منفی در ارتباط با وی استفاده نکنید.

-رفتارهای بیمار را به عنوان نشانه و علامت بیماری در نظر بگیرید .

-بیمار را حمایت کرده و نیاز به امنیت او را تامین کنید فرصت کافی به بیمار برای صحبت در مورد مشکلاتش  بدهید و با او همدلی کنید.

-ارتباط منظم با روانشناس و روانپزشک داشته باشید.

- فرد بیمار را زیاد به خود وابسته نکنید و بیش از حد برای او دلسوزی نکنید.

-به دنبال بیماری ممکن است تغییراتی در هویت این بیماران ایجاد شود. مثلاً ممکن است مذهبی تر از قبل شود یا در انتخاب دوست یا همسر الگوی جدیدی پیدا کند. برخورد خانواده ها با این تغییرات بسیار مهم می باشد مثلاً سعی نکنید با اعتقادات مذهبی او برخورد تند و خشن کنید شنونده خوبی باشید سعی کنید به نظراتش احترام بگذارید ولی می توانید آنها را نپذیرید.

-بيمار را ناديده نگيريد و مورد غفلت قرار ندهيد حتي زماني كه به نظر مي‌رسد بيمار به آنچه مي‌گذرد، گوش نمي‌دهد.

- او را طرد نکنید با او خصمانه برخورد نکنید.

- سعی کنید از درگیری هیجانی بیش از حد و دخالت ناراحت کننده خودداری کنید.

- به آرامي و اطمينان به وي نشان دهيد كه او را دوست داريد فرد را مسخره نکنید.

- وقتی بیمار مضطرب است خونسردی خود را حفظ کنند.

- -اگر بیمار شما به اختلالات سایکوتیک مبتلا  می باشد در زمان عصبانیت از نزدیک شدن و دست زدن به او خودداری کنید چون خشم او بیشتر می شود.

-متقاعد كردن بيمار به اينكه باورهايش اشتباه است نه تنها فايده‌اي ندارد بلكه منجر به ايجاد تنش و ناراحتي بيمار مي‌گردد.

-اگر بیمار غذا نخورد  بطوری که سلامت جسمی او تهدید شود  یا داروهایش را به هر دلیلی مصرف نکند و یا زمانی که بیمار خانمی است که دارای فرزندی است و متوجه می شوید که به فرزندش نمی رسد یا کارهای غیر عادی در رابطه با فرزندش انجام می دهد (مثلاً خوراندن غذای زیادی با غذای غیر سالم به فرزندش) و یا افکار خودکشی دارد لازم است هر چه سریعتر به پزشک مراجعه شود.

-با برخوردي مثبت بيمار را به رعايت بهداشت شخصي تشويق كنيد.

-با تشويق،  بيمار را كمك نماييد تا يك برنامه روزانه تنظيم كند.

- بیمار را نزد رمال، جن گیر، فالگیرو آینه بین نبرید این روشها موجب اتلاف وقت و صرف هزینه های زیاد می شود و مشکلات بیشتری را برای بیمار بوجود می آورد.

-کنارآمدن با فرد مبتلا به اختلال روانی می تواند ناراحت کننده باشد و شما را از اجتماع دور نگه دارد. اطمینان حاصل کنید که حمایت عاطفی مورد نیازتان را دریافت می کنید. با فردی معتمد در مورد شرایط خود صحبت کنیدپیوستن به

گروه های حمایت کننده و یا روان درمانی و مشاوره می تواند به شما کمک کند

-در مورد میزان توجهی که بدون احساس خستگی و پشیمانی می توانید صرف فرد مبتلا کنید واقع‌بین باشید. حد و مرزی برای کارهایی که می توانید و تمایل دارید برای بیمار انجام دهید مشخص کنید و به آنها پایبند باشید. از دست دادن کنترل زندگیتان در برابر اختلال روانی برای شما و فرد مبتلا مناسب نخواهد بود.

-حمایت از بیمارتان ممکن است موجب تغییراتی در زندگی شما شود؛ اما مراقب باشید اهداف و اولویت‌های خودتان را از نظر دور ندارید. دوستی‌ها، برنامه‌ها یا فعالیت‌هایی را که به شما نشاط می‌بخشند قطع نکنید.

- از تغذیه ی مناسب، خواب کافی و فعالیت بدنی خود غافل نشوید. می توانید با کمک تکنیک های آرام سازی ( ریلکسیشن) و یا مدیتیشن استرس را تحت کنترل خود قرار دهید.

-اگر فرد مبتلا به اختلال روانی بیش از توان و ظرفیت شما نیازمند کمک است، از دیگران کمک بخواهید. با دیگر نزدیکان یا دوستان صمیمی تماس بگیرید یا اگر مرکزی برای حمایت از افراد مبتلا به اختلال روانی می شناسید از آنها کمک بخواهید.

-در بیماران مبتلا به اختلال دوقطبی گاه ، افراد  چیزی میگویند و یا کارهایی می‌کنند که آزاردهنده یا خجالت‌آور است. در دوره های شیدایی ، ممکن است بی‌پروا، بی‌رحم، ایرادگیر و یا عصبانی باشند. در هنگام افسردگی نیز ممکن است منزوی، زود خشم و متخاصم شده و تغییرات خلقی متناوب داشته باشند. کنار آمدن با این رفتارها دشوار است. اما تلاش کنید به یاد آورید که اینها عوارض بیماری روحی می‌باشد نه نتیجه خودخواهی و یا ناپختگی فرد.

-در هنگام دوره های شیدایی و یا افسردگی، افراد مبتلا ممکن است به روشهای مخرب و یا غیرمسئولانه عمل کنند. از قبل برنامه ریزی کنید که چگونه با این رفتارها کنار آمده و به فرد بیمار کمک کنید. زمانی که حال وی ثابت است قراردادی برای چنین شرایطی وضع کنید.این کار به شما برای حمایت از وی در زمانی که علائم شدت می یابند کمک می‌کند. راه حل هایی عملی مشخص کنید که مورد توافق هر دو طرف باشد؛ مثلا کارتهای اعتباری وکلیدهای ماشین را از شخصدور کنید و یا کارهای مالی خانواده را خود به عهده بگیرید.

-مهم است که نقشه ای برای مواقع بحرانی داشته باشید تا بتوانید در صورت بروز بحران  به سرعت و بطور موثر وارد عمل شوید. داشتن یک برنامه، در شرایط بحرانی همواره کمک میکند.

-فهرستی شامل اطلاعات پزشکان، درمانگران و دیگر اشخاصی که می توانند به شما کمک نمایندتهیه کنید. همچنین اطلاعات بیمارستان مناسب را برای مواردی که بستری شدن لازم است در اختیار داشته باشید.

-اگر فرد مبتلا به اختلال روانی دست به خودکشی و یا خشونت زد، تلاش نکنید که وضعیت را به تنهایی اداره کنید. اگر شما نگران هستید که بیمار ممکن است به شما آزار برساند، به جای امنی رفته و پلیس را مطلع سازید. اگر شخص اقدام به خودکشی کرده بود وی را تنها نگذارید و با اورژانس تماس بگیرید و در کنار وی بمانید تا زمانی که آمبولانس برسد.

-در بیماران دو قطبی در دوره‌های شیدایی که فرد بیمار انرژی زیادی دارد، اغلب ممکن است حرفی زده و یا عملی از وی سر بزند که در حالت عادی انجام نمی‌داده که این می‌تواند شامل تمرکز بر رفتارهای بد و منفی دیگران باشد. اگر لازم است از شخص دوری کرده و از مجادله بپرهیزید.

- دربیماری دو قطبی در طی دوره های شیدایی انرژی یا خلق بالاست، خوابیدن مشکل است و شخص ممکن است در طول روز چرت‌های کوتاه بزند. گاهی اوقات شخص پس از تنها ۲ یا ۳ ساعت خواب، احساس می‌کند به اندازه نیازش خوابیده است .پس به شخص اجازه دهید هر زمانی که ممکن است بخوابد.

-براي بيمار هم فرصتي براي فعاليت‌هاي اجتماعي ايجاد كنيد و هم فرصتي براي وي قايل شويد تا از زمان لازم براي تنها بودن و زندگي خصوصي نيز برخوردار گردد.

-مطمئن شويد كه بيمار داروهايش را به طور مرتب و به موقع مصرف می نمايد.

-از انتقادهاي غيرضروري اجتناب كنيد.

-براي رفع مشكل گفتگو با بيمار گاهي صحبت درباره خاطرات كودكي او(قبل از بروز بيماري) مي‌تواند جو خوشايندي را به وجود آورد.

-بحران معمولاً به علت عود علايم حاد بيمار مي‌باشد و معمولاً به علت عدم مصرف دارو پديد مي‌آيد، اگر چه مي‌تواند به علل ديگر نيز بوجود آيد.

-بيمار ممكن است دچار توهمات شديد، هذيان‌ها، اختلالات فكر و يا اختلالات رفتار و هيجان گردد و به شدت احساس وحشت کند زيرا ممكن است «صداهايي» او را تهديد نمايند كه براي او كاملاً واقعي به نظر مي‌رسد، يا اين كه احساس كند كه چيز ترسناكي در اطرافش در حال وقوع مي‌باشد و یا ممکن است افکار خودکشی داشته باشد که لازم است در این موارد بلافاصله به پزشک مراجعه شود.

-به ياد داشته باشيد كه در حالت سایکوز حاد نمي‌توانيد با دليل آوردن بيمار را متقاعد كنيد.

-از خودتان ناراحتي و يا عصبانیت نشان ندهيد و احساسات‌تان را كنترل كنيد.

-به بيمار نشان دهيد که وضعیت او را درك مي‌كنيد.

- در بیماران سایکوتیک زماني كه حمله سايكوتيك با خشونت همراه است ديگر فرصتي براي استفاده از رهنمودهاي بالا نيست. بلافاصله به اورژانس یا پلیس ۱۱۰ تلفن بزنيد، براي آنها مشكل‌تان را توضيح دهيد و بگوييد كه براي درمان طبي بيمار و كنترل رفتار خشونت‌آميز وي احتياج به كمك آنان داريد.

-پس از تلفن به اورژانس بهتر است كه به پزشك معالج بيمارتان تلفن كرده و از وي راهنمايي بخواهيد. از آنجا كه به ندرت مي‌توان وقوع يك بحران را پيش‌بيني كرد بهتر است قبلاً اسامي و شماره‌ تلفن‌هاي مورد نياز را براي مواقع ضروري تهيه نموده و در دسترس بگذاريد.

مصرف دارو در بیماران روانپزشکی :

تقريباً هر كسي كه با بيماران روانی در تماس باشد به اين مساله واقف است كه يكي از مشكل‌ترين و شايع‌ترين مسائلي كه در مورد اين بيماري وجود دارد اين است كه ممکن است بيمار از مصرف دارو امتناع ‌نمايد و دارو مصرف نكند. اين امر چند دليل دارد كه عبارتند از:

-بيماران ممكن است بيماري خود را انكار كنند يا ممكن است ادعا كنند كه بهبود يافته‌اند و نیاز به مصرف دارو ندارند.

-داروها ممکن است باعث عوارض جانبي ناخوشايندي شوند (به خصوص خشكي دهان و تاري ديد) و به اين دليل بسياري از بيماران استفاده منظم و مداوم از دارو را به سختي قبول مي‌كنند. براي تشويق بيمار به استفاده بهتر و منظم دارو، مي‌توانید به بيمار يادآور شوید كه بيماري‌هاي ديگري نيز مثل مرض قند (ديابت) وجود دارند كه بيماران بايد هر روز و به طور منظم دارو مصرف كنند.

- حتی اگر فرد مبتلا به اختلال روانپزشکی تحت درمان باشد، ممکن است زمان‌هایی پیش بیاید که علائم حادتر گردند. اگر متوجه تغییر در علائم یا تغییر خلق شدید، سریعا دست به کار شوید. شما می‌توانید با مداخله سریع، از شدیدتر شدن بیماری جلوگیری کنید.

- تشويق كردن بيمار به مصرف دارو كار ساده‌اي نيست. تا زمانی که مدتي از ابتلا به بيماري نگذشته باشد و بيمار به اين امر كه مصرف دارو باعث جلوگيري از عود بيماري مي‌شود بصيرت پيدا نكرده باشد به سادگي قابل حل نيست از اين جهت بايد با صبر و آرامش بيمار را تشويق به مصرف دارو نمايید.

-استفاده دارو توسط بیماران مرد موجب عقیم شدن آنها نمی شود در مصرف داروی بیمارتان نظارت داشته باشید..برخوردتان بایستی جدی ولی با محبت باشد برخورد تند و توهین آمیز نکنید. به تدریج مسئولیت مصرف دارو را به عهده بیمار بگذارید ولی همچنان نظارت خود را داشته باشید و مطمئن شوید که بیمار آیا داروهایش را خورده است یا خیر ؟

- بیمار شما به مصرف مرتب و مداوم دارو نیاز دارد. قطع داروی بیمار بایستی با نظر روانپزشک باشد.

-اثر درمانی دارو حداقل پس از ۴-۳ هفته پس از شروع درمان دارویی ظاهر خواهد شد .ممکن است فرد بدنبال مصرف دارو دچار عوارض دارویی گردد که اغلب بتدریج از میان خواهد رفت. قبل از قطع دارو حتما باید با پزشک مشورت شود.در صورت قطع زود رس درمان احتمال عود علائم بسیار بالا است.

-مصرف منظم دارو در بیمار مبتلا به اختلالات روانپزشکی از اهمیت زیادی برخوردار است همچنین باید متذکر شد که مصرف دارو های روانپزشکی اعتیاد آور نمی باشد .

الگوهاي بسيار زيادي براي استفاده از دارودرماني وجود دارد. بعضي از افراد، به‏طور منظم از تمام داروهايي كه برايشان تجويز شده است، استفاده مي‏كنند، بعضي ديگر تنها قسمتي از داروهاي تجويز شده را مصرف مي‏كنند و عده‏اي هم‏ به‏شكل «دوره‏اي» اين‏كار را انجام مي‏دهند. يعني وقتي حالشان خوب نيست براي مدت چندماه به طور منظم از داروها استفاده مي‏كنند و همين كه حالشان نسبتاً خوب شد، مصرف دارو را زياد جدي نمي‏گيرند و بعضي ديگر هم به‏طور كلي از مصرف داروي تجويزشده خودداري مي‏كنند. تعداد كساني كه به­صورت دوره­ای از دارو استفاده مي‌كنند و یا دارو مصرف نمی کنند به مراتب بیشتر از کسانی است که به‏طور كامل از دارو استفاده مي‏كنند.

اگر بیمار بتواند مصرف داروهاي تجويزشده را كنترل و اداره كند، مسلماً با علاقه بيشتري درمان را پیگیری خواهد کرد. اگر درمان مستلزم دارو‏هاي زيادي باشد به ‏احتمال زياد نمي‏تواند به‏ياد بياورد كه چه موقع بايد از یک داروي به‏خصوص استفاده كند. بسيار مهم است كه زمان­بندی مصرف داروها را به نحوي آسان‏تر كرد كه با زندگي عادي بیمار هماهنگ شود. بعضي از افراد به‏راحتي مي‏توانند دارودرماني تجويزشده را اجرا كنند. آنها دارو و زمان مصرف آن‏را روي برگه­ای جهت یادآوری یادداشت مي‌كنند و هميشه همراه خود دارند. بعضي از افراد هم از جعبه‏هاي دارو استفاده مي‏‏كنند كه به‏آنها يادآوري مي‏كند كه آيا از دارو استفاده كرده است يا خير.

بیمار مي‏تواند براي استفاده منظم از رژيم‏ دارودرماني خود از يادآورها كمك بگيرد. به‏عنوان مثال مي‏تواند قرص‏هايي را كه بايد در شب بخورد. همراه با يك ليوان آب در جلوي ساعت زنگ‏دار قرار دهد، يا يادداشتي را روي آيينه اتاق بچسباند كه به او يادآوري مي‏كند داروهاي خود را بايد صبح بعد از بيدارشدن از خواب بخورد، يا مي‏تواند ساعت مچي خود را كوك كند كه به او يادآوري كند كه چه‏وقت بايد داروي نوبت بعدي خورده شود.

شما می توانید به بیمار کمک کنید و به او يادآوری کنید چه ‏موقع بايد از دارو استفاده كند و كنترل كنید كه آيا داروي خود را خورده‏است يا خير.

گاهي اوقات برنامه‏هايي پيش ‏مي‏آيد كه نظم عادي و روزمره زندگي  فرد را به‏هم مي‏زند. ولي در هر حالت بايد سعي كرد زمان مصرف داروها تغيير نکند و نظم دارودرماني را در اولويت برنامه‏ريزي بیمار قرار گیرد.

علت بیماری های روانپزشکی چیست؟

در اکثر اختلالات روانپزشکی علت ناشناخته است و نسبت دادن بيماري به «حادثه‌اي يا مقصر دانستن شخصي در بروز بيماري» كار نادرست و غيرمنطقي مي‌باشد و نمي‌توان گفت كه مثلاً فلان شخص و يا فلان حادثه موجب بيماري گرديده است. خانواده‌ها بطرز نادرستي اين كار را مي‌كنند و بيماران خود را سرزنش مي‌كنند كه چون مثلاً «ضعيف» بوده‌اند، «از خود مراقبت کافی نکرده­اند» و يا «به صحبت‌هاي مادر گوش نداده‌اند» دچار بيماري شده‌‌اند.

گاهي خانواده‌ها خودشان را سرزنش مي‌كنند كه «چون والدين خوبي نبوده‌اند» «خيلي تند و سخت‌گير بوده‌اند» و يا «خيلي به فرزندشان توجه نكرده‌اند» فرزندشان به اين بيماري دچار شده است.ویا چون بیماری را «به موقع تشخيص نداده‌اند» و یا «درمان را به موقع شروع نكرده‌اند» فرزندشان دچار این مشکل شده است. آنچه مهم است اين كه احساس گناه و سرزنش خود،  بدون تغيير باقي نمي‌ماند و تبديل به خشم و عصبانیت در خانواده مي‌شود.

متخصصان نياز دارند كه بدانند رفتار بيمار در خانه چگونه است. هر چقدر متخصصان اطلاعات بيشتري از بیمار شما داشته باشند بهتر قادر خواهند بود كه درمان را انجام دهند. 

مهارت آموزی برای بیماران و خانواده آنان:

افراد بیمار ذهن خود را با مسايل منفي مشغول مي‌كنند. آنها زمان زيادي را صرف يادآوري موارد منفي زندگي‌شان مي‌كنند و هرگز راههای مقابله ای مناسبی را به کار نمی برند.به همین خاطر لازم است فرد بیمار در رابطه با بعضی از مهارت ها ی زندگی آموزش لازمه را کسب کند .

 

تعریف مهارتهای زندگی:

مهارتهای زندگی یعنی توانایی انجام رفتار سازگارانه و مثبت به گونه ای که فرد بتواند  با مشکلات زندگی روزمره کنار بیاید.

به طور کلی مهارتهای زندگی عبارتند از توانایی هایی که منجر به ارتقاء بهداشت روانی افراد جامعه ، بهبود روابط انسانی افزایش سلامت و رفتارهای سلامتی در سطح جامعه می گردند.

این مهارتها به صورت ابزاری در پیشگیری از آسیبهای روانی – اجتماعی مانند اعتیاد ، خشونت ، آزار کودکان ، خودکشی ، ایدز و ... قابل استفاده اند.

مهارتهای زندگی  با ارتقاء خودآگاهی ، عزت نفس و اعتماد به نفس می تواند فرد را برای مقابله با خطرات و مشکلات زندگی آماده کند. به خانواده و جامعه اش بیندیشید و نگران مشکلاتی که در اطرافش وجود دارد باشد و به چاره اندیشی بپردازد.

ده مهارت به عنوان مهارتهای زندگی معرفی شده است که عبارتند از :

مهارت خودآگاهی – مهارت همدلی

مهارت برقراری ارتباط مؤثر – مهارت روابط بین فردی

مهارت حل مسأله – مهارت تصمیم گیری

مهارت تفکر انتقادی – مهارت تفکر خلاق

مهارت مقابله با استرس- مهارت مقابله با هیجانات

در ادامه به توضیح مختصری درباره هر کدام از مهارتها می پردازیم

*خودآگاهی

یکی از مهمترین عواملی که به انسان  کمک می کند زندگی خوب و موفقی داشته باشد این است که خود را بشناسد، احساس خوبی در مورد خود داشته باشد و از آن چه که هست شاد و راضی باشد.

ضعف درخودآگاهی با بسیاری از آسیبهای روانی – اجتماعی و بیماریها همراه است . از جمله مشکلات روانی اجتماعی مرتبط با خودآگاهی ضعیف، می توان به افسردگی ، اضطراب  ، احساس حقارت ، اعتماد به نفس پایین، مشکلات ارتباطی سوء مصرف مواد و ... اشاره کرد.

این مهارت کمک می کند تا فرد بتواند:

·        احساسات خود را بشناسد و آنها را کنترل کند . ناتوانی در کنترل احساسات می تواند به اعتیاد، خشونت و ... منجر شود.

·        نقاط قوت و ضعف خود را بشناسد و با تکیه بر نقاط قوت خود، نقاط ضعفش را کاهش دهد.

·        از نیازهای خودآگاه شود و از مسیرهای سالم به رفع نیازهای خود بپردازد.

·        اهداف واقع بینانه متناسب با توانایی هایش در زندگی تعیین کند چرا که اگر هدفی ایده آل و تخیلی انتخاب شود می تواند باعث بزهکاری، خشونت و خودکشی و ... شود.

·        فرد می تواند ارزش خود را در زندگی پیدا کند و به این ترتیب از دنبال کردن ارزشهای دروغین خودداری کرده و در نهایت با رضایت بیشتری زندگی کند.

هر یک از ما در طول روز ممکن است دچار احساسات مختلف و متضاد   شود که در موقعیتهای متفاوتی رخ می دهد شناسایی این احساسات به ما کمک می کند که طبیعی بودن هر احساس یا هیجان را شناخته و به کنترل آن کمک کنیم و موقعیتهای ایجاد کننده آن احساسات را بشناسیم .

همه ما توانایی ها و استعدادهایی داریم که باعث می شود بعضی کارها را خوب انجام دهیم بطور مثال بعضی از ما خوب آشپزی می کنیم بعضی خوب خیاطی می کنیم . ممکن است ما در یک زمینه توانایی داشته باشیم اما در زمینه دیگر این توانایی را در خود پیدا نکنیم . نداشتن یک مهارت به معنی ضعف نیست .

توجه به تواناییها و استعدادهای خود باعث می شود تصور مثبت از خود داشته باشیم و در مواقع لازم از این توانایی ها برای حل مشکلات استفاده کنیم . توجه به خصوصیات مثبت درونی در پیدایش عزت نفس کمک زیادی به ما می کند.

*مهارت همدلی:

ما برای اینکه بتوانیم سختیهای زندگی را راحت تر پشت سر بگذاریم نیاز به حمایت یکدیگر داریم . یکی از مهمترین حمایتهای دیگران از ما یا ما از دیگران « همدلی » است .

بسیاری از مشکلات اجتماعی ، مثل خشونت ، اعتیاد ، طلاق و ... ناشی از درک نکردن و قبول نکردن تفاوتهای افراد با یکدیگر است .

وقتی با استفاده از مهارت خودآگاهی ویژگیها ، تواناییها و موفقیتها و شکستهای خود را می پذیریم و به آنها احترام
می گذاریم به نظر می رسد می توانیم دیگران را نیز با تمام ضعفها و تواناییهایشان بپذیریم و به آنها احترام بگذاریم .

رسیدن به مهارت همدلی هم مانند هر مهارت دیگری نیاز به تمرین مکرر دارد.

هر یک از ما در حین برقراری ارتباط علاوه بر صحبت کردن ، از انواع ژستها ، حرکات چهره و دستها استفاده می کنیم

 

·          مهارت تفکر نقاد و خلاق

نقد به معنی ارزیابی و سئوال کردن است پس تفکر نقاد به این معنی است که هر مساله ای را بدون چون و چرا و تفکر نپذیریم  بلکه آن را به نقد بگذاریم

با این مهارت می توانیم تصمیم گیری و حل مسأله مناسبی را داشته باشیم. مثلاً برای حل یک موضوع ، راه حلهای مختلف را به ذهن بیاوریم و از نوآوری و ابتکار برای حل مسأله استفاده کنیم.

·           مهارت حل مسأله و تصمیم گیری

حل مسأله مهارتی است که هم فرد و هم اجتماع درگیر می کند افرادی در مسائل اجتماعی خود موفق ترند که در این حوزه به صورت اختصاصی تمرین کرده و آموزش دیده اند.

فرد با کمک مهارت حل مسأله سعی می کند راه حلهای مؤثر یا سازگارانه ای برای مسائل روزمره زندگی خویش پیدا کند.

مهارت مقابله با هیجان

انسان ها دارای هیجان ها و احساسات مختلفی هستند. احساسات مثبت و منفی و هیجانات خوشایند و ناخوشایند. همه افراد نیاز به شناخت این هیجانات داشته و باید به نقش آنها در زندگی خود و دیگران پی ببرند. پس از شناخت کافی است که شخص  می تواند واکنش های مناسبی به هیجانها ابراز کند و با هیجانات منفی مثل خشم و اضطراب مقابله صحیح انجام دهد در اینجا به عنوان نمونه به هیجان ناخوشایند خشم می پردازیم

برای کنترل موفق خشم لازم است ابتدا عوامل ایجاد کننده آن را بشناسیم، شیوه های بروز دادن خشم را در خود بدانیم و در  نهایت   چگونگی کنار آمدن با آنها را یاد  بگیریم .

خشم یک احساس طبیعی است ولی می تواند به رفتار پرخاشگرانه منجر شود.

 

شیوه ابراز خشم :

واکنش افراد مختلف در مقابل خشم متفاوت است برخی سعی می کنند خشم خود را نشان ندهند و به اصطلاح خشم خود را فرومی خورند.

برخی رفتار پرخاشگرانه دارند و مستقیماً داد و بیداد راه می اندازند.

برخی اوقات افراد به ظاهر پرخاشگری نمی کنند اما غیر مستقیم  به طرف مقابل آسیب می رسانند مثلاً کم کاری می کنند یا پشت سر او بدگویی می کنند.

و عده ای هم با رفتار جراتمندانه با کنترل خود ، احساس و خواسته خویش را ابراز می کنند بدون اینکه به حقوق دیگران لطمه ای بخورد.

مهارت مقابله با استرس :

استرس تجربه شایع انسان است همه ما به نوعی این کلمه را در زندگی مکرر بکار می بریم. استرس بر اساس رابطه بین فرد و محیط تعریف می شود یعنی مثلاً موقعیتی برای یک شخص می تواند استرس زا باشد و برای فرد دیگری چنین حالتی را به دنبال نداشته باشد در نتیجه تجربه کردن استرس هم به شخصیت فرد و توانایی او بر می گردد و هم به عوامل محیطی

گرچه برخی اعتقاد دارند بین میزان استرس و سطح عملکرد رابطه معکوسی وجود دارد اما تجربه نشان داده است که استرس همیشه منفی نیست بلکه برای شروع یک کار و پیشرفت آن حداقلی از استرس لازم است، استرس  خیلی زیاد و خیلی کم هر دو دردسر ساز هستند.

برای شخصی که استرس را تجربه می کند یکسری علائم جسمی، رفتاری، روانی وجود دارد از جمله سردرد، درد معده، طپش قلب، خستگی، ناخن جویدن، قدم زدن، گریه کردن، عدم تمرکز، بی انگیزگی و ...

شناختن این علائم در خود در حین استرس، باعث می شود در هر لحظه بفهمیم تا چه میزان استرس داریم و برای رفع آن تلاش کنیم عواملی که باعث تنش می شوند فردی، خانوادگی، شغلی و محیطی هستند.

 

آخرين توصيه هاو پيشنهادات:

-هميشه مشكل خود را با متخصصین درميان بگذاريد.

-زمان ملاقات با در مانگر را تنظیم نموده و همراه بیمار بروید

-نظرات خود را به درمانگر بگویید

-خلقیات بیمارتان را زیر نظر بگیرید

-در مورد داروهای او آگاهی کامل داشته باشید

-پیشرفت درمان را دنبال کنید

-مراقب ظهور مجدد علائم باشید

-مشکلات  ایجاد شده را به درمانگر گزارش دهید

-براي حفظ سلامتي و بهداشت رواني ، دارو به يكبار و به‏طور ناگهاني قطع نشود. هميشه سعي كنيد دارو را به‏آرامي و در درازمدت (مثلاً در چندين هفته يا چندين ماه) قطع كنيد (به‏ويژه قطع كردن دارو حتماً بايد زير نظر درمانگر باشد). قطع ناگهاني درمان ممكن است باعث افزايش احتمال برگشت بيماري شود.

منابع:

اموزش مهارتهای زندگی وزارت بهداشت درمان واموزش پزشکی

مهارتهای زندگی ویژه بزرگسالان شاغل تالیف نسرین امامی نایینی

مهارتهایی برای زندگی تالیف فهیمه فتحعلی لواسانی

mental.blogfa.comwww.‎

www.iranravan.blogfa.com